در كتاب شریف «المحجّة فى ما نزل فى القائم الحجّة(علیه السلام)» كه توسط محدث بزرگوار، مرحوم سید هاشم بحرانى و با بهره گیرى از دهها جلد كتب تفسیر و حدیث، تألیف گردیده، مجموعاً (132) آیه از آیات كریمه قرآن ذكر شده كه در ذیل هر كدام یك یا چند روایت در تبیین كیفیت ارتباط آیه با آن حضرت(علیه السلام)، نقل شده است.

به گوش دل ندا آمد، که یار دلربا آمد

به درد ما دوا آمد، رضا آمد، رضا آمد

خدا داد آنچه را وعده،‌ بشد در ماه ذیقعده

 که آمد بهترین بنده، رضا آمد ، رضا آمد

السلام علیک یا علی ابن موسی الرضا المرتضی حجتک علی من فوق الارض

***

سلام به دوستان و همراهان عزیز

به دلیل ابنکه این ایام ولادت آقا علی ابن موسی الرضا ع در خدمتتون نیستم، پیشاپیش :

ميلاد شمس الشموس، خسرو اقليم طوس، شاه انيس

النفوس، برشما دوستداران اهل بیت عصمت و طهارت مبارک باد

بزن بال و پر در هواي رضا

بر آن گنبد پر جلاي رضا

ز گلدسته ها بانك يا رب شنو

به حق مي رسي با دعاي رضا

هزاري كنار حرم بي قرار

به رضوان رود با نداي رضا

به جز قلب صادق چه كس بشنود

غزل گريه بي صداي رضا

به بستان وحدت نشينم شبي

ز جان نغمه خوانم براي رضا

ز خاطر مبر داغ آلاله را

به ياد غم جانگزاي رضا

به  دارالشفا سر نهم با اميد

منم عاشق و مبتلاي رضا

فلك داند اين ماجراي عظيم

خراسان بود كربلاي رضا

بود كعبه ام باغ آيينه اش

چو محرم شوم در سراي رضا

من از قلب منظومه ها آمدم

كه هو هو كنم در هواي رضا

اگر همچو زهره بسوزي زعشق

شوي زائر با صفاي رضا

قلم بشكند، وا‍زه اي نشكفد

نرويد غزل جز رضاي رضا

سيماي خدا در عرفان نظري

صدرالمتألهين به تبع عرفاي شامخين- نه عارف نمايان وجهله صوفيه كه غرق در كفرند- فراتر از وحدت تشكيكي وجود، قائل به وحدت شخصي وجود نيز شده است و وحدت شخصي وجود يعني اينكه حقيقت، وجود يگانه، بوده از داشتن مراتب نيز مبراست؛ و آنچه از كثرات در عالم، مشاهده مي شود همگي مظاهر وجودند نه مراتب آن. در اين نگاه- براي تقريب به ذهن- اگر وجود را به آب تشبيه كنيم موجودات عالم مثل موج و قطره و دريا و آبشار و فواره و حباب و يخ و برف و ابر و رودخانه و ... هستند. موج و قطره و دريا و حباب و ... آب نيستند بكله قالبهايي هستند كه آب در آن قالبها ديده مي شود، موج و قطره و حباب و آبشار و ... غير هم بوده و عين هم نيستند ولي حقيقت و كنه ذات همه آنها آب است ودر واقع آب است كه به اين صورتها ظهور كرده است لذا خود آب را با حس نمي توان مشاهده كرد؛ آنچه با حسّ مشاهده مي شود مظاهر آب است. به عقيده عرفا حقيقت وجود نيز در همه موجودات ساري و جاري است ولي آنچه با حس و وهم و خيال و عقل و قلب مشاهده مي شود همگي ظهورات و مظاهر وجوداند و نه خود آن. عرفا چنين وجودي را وجود منسبط، نَفَس رحماني، حقيقت محمديْه، حق مخلوق، نور ساري، روح وجود و صادر اول مي گويند- اين حقيقت به اعتبارات مختلف بيش از صد اسم دارد- اين حقيقت، اولين تعيّن ذات باري تعالي و اسم اعظم اوست‌ لذا آن را ذات متعيّن نيز مي گويند. -سخن در باب اين حقيقت فراوان و از حد اين مقاله خارج است- نهايت درجه فهم انسان از خدا، فهم، اين حقيقت واجبي و اين ذات متعيّن است و فراتر از آن ذات لامتعين خداست كه از اسم و رسم مبرّاست و پرنده فكر هيچ حكيمي و تير شهود هيچ عارفي و دست ادراك هيچ پيامبري به آن نمي رسد. لذا كنه ذات نه معروف كسي است و نه معبود كسي؛‌ اوج معراج نبوي تا مقام احديت ذات است و فراتر از آن مقام حيرت محض و اعتراف به عجز مطلق است لذا سطان معرفت حضرت انسان كامل و مظهر تامّ اسماء و متحد با وجود ساري حضرت محمد و احمد و محمود- كه عين سلام است و سلام از اوست بر ما- فرمود: «ما عرفناك حق معرفتك و ما عبدناك حق عبادتك» يعني آنچنان كه بايد تو را نشناختم و آنچنان كه بايد تو را بندگي نكردم و اگر حق را رفع دهي چنين ترجمه مي شود كه: «آنچه من از تو شناختم نهايت درجه معرفت توست و آن گونه كه من تو را بندگي كردم، نهايت درجه بندگي توست». يعني بالاتر آنچه ختم المرسلين ادراك كرده محال است ادراك شود.

بنابراين در نگاه عارف كنه ذات از منطقه ادراك عقلي و قلبي خارج است و آنچه از خدا ادراك مي كنيم اولين تعين او و اشرف اسماء اوست كه حضرت وجود و حضرت نور است كه در تمام موجودات ساري و جاري است و موجودات ملك و ملكوت مظاهر و تجليات اويند. «الله نور السموات و الارض» و نور خود عين ظهور است و اشياء در پرتو ظاهر مي شوند.

سيماي خدا در نگاه اهل بيت(ع)

قانون كلي حاكم بر سخنان اهل بيت(ع) اين است كه: «انا معاشر الانبياء امرنا ان نكلم الناس علي قدر عقولم»(كافي، ج1، ص23) ما گروه پيامبران مأمور شده ايم كه با مردم به اندازه عقلشان سخن بگوييم بر اين اساس اهل بيت(ع) خدا را براي هر كسي به اندازه فهم او معرفي نموده اند. لذا خدا در نگاه اهل بيت(ع) گاه در سطح متقدمين از متكلمين و به عنوان محدث و ناظم معرفي شده است و گاه در حد فهم فليسوف مشائي به عنوان مسبب الاسباب و واجب الوجود شناسانده شده است و گاه در حد حكمت متعاله، خدا را قويترين مرتبه وجود گفته اند و گاه در افقي بالاتر نگاه عارف را تأييد نموده اند و از همين روست كه همه اين موحدين براي اثبات ديدگاه خود به كلمات اهل بيت(ع) تمسك مي جويند و چه بسا با استناد به روايات مؤيد نظر خودشان گاه خيال مي كنند كه گروه هاي ديگر در اشتباهند و از مرز اسلام بيرون رفته اند و در اين ميان عرفاي شامخين بيشتر از هر گروه ديگر مورد هجمه واقع شده و متهم به كفر شده اند؛ به خصوص كه عقائد آنها با عقائد عارف نمايان و جهله صوفيه اشتباه گرفته مي شود. لذا اينجا جاي آن است كه به پاره اي از آيات و روايات مؤيد توحيد عرفاني نيز اشاره كنيم.

خداوند متعال فرمود: «هو معكم اين ما كنتم؛ او با شماست هر كجا كه باشيد»(حديد/4) و فرمود: «الله نورالسموات و الارض مثل نوره كمشكاه فيها مصباح ...؛ خداوند نور آسمانها و زمين است مثل نور خداوند همانند چراغداني است كه در آن چراغي باشد،‌ آن چراغ در حبابي قرار گيرد، حبابي شفاف و درخشنده همچون يك ستاره فروزان ... .»(نور/35)

اميرالموحدين علي(ع) فرمودند: «او در اشياء است اما نه به گونه اي كه با آنها آميخته باشد و خارج از آنهاست اما نه به گونه اي كه جدا از آنها باشد؛‌ داخل در اشياء است اما نه مثل داخل بودن چيزي در چيزي و خارج از اشياء است اما نه مثل خارج بودن چيزي از چيزي»(توحيد صدوق، ص306) و فرمود: «تو منزهي از هر نقصي همه چيز را پر كرده اي و از همه چيز جدايي؛ پس چيزي فاقد تو نيست و تو هر چه بخواهي انجام مي دهي. بزرگي اي كسي كه هر چه به فهم آيد آفريده توست و هر چه محدود است آفريده توست.»(اثبات الوصيه، ص107)